„Życie jest jak pudełko czekoladek – nigdy nie wiesz co ci się trafi” – ten cytat z „Forresta Gumpa” zna każdy, ale czy wiesz że ta metafora podkreśla różnorodność doświadczeń i może stać się jednym z doskonałych narzędzi nauczyciela i pedagoga? Obraz może czasem znaczyć więcej niż słowa, metafora staje się pomostem między tym, co widać, a tym co uczeń czuje.
Młodzież rzadko używa literackich metafor z książek. Ich język opiera się na kulturze cyfrowej, gamingu, technologii i mediach społecznościowych. Jako nauczyciel znający te kody, błyskawicznie zyskujesz ich zaufanie, gdyż pokazujesz, ze znasz „ich język”.
Metafory, które najczęściej pojawiają się w gabinetach terapeutycznych, wraz z ich „tłumaczeniem” na język potrzeb
Młodzi ludzie coraz częściej opisują swoje stany wewnętrzne za pomocą języka technologii, gier i mediów społecznościowych. Te figury retoryczne pozwalają im nazwać trudne emocje w sposób bezpieczny i zrozumiały dla ich pokolenia.
Metafory świata Gamingu (gry i mechanika)
Gry wideo to dla wielu naturalne środowisko, dlatego mechanika gier idealnie oddaje poczucie sprawstwa (lub jego braku) oraz lęk przed życiową porażką.
➢ „mam lagi”, co znaczy – moje reakcje są opóźnione, nie nadążam za rzeczywistością, czuję się przeciążony poznawczo. Reakcja: „sprawdźmy co obciąża twój serwer”
➢ „potrzebuję checkpointu”, co znaczy – czuję lęk przed porażką, boje się błędu, który zniweczy moje działania. Reakcja: „w szkole tez możemy zrobić checkpoint – zaliczony etap!”
➢ „NPC (Non Player Character)”, co znaczy – czuję się, jak tło w czyimś życiu, nie mam wpływu na to co się dzieje, tylko odgrywam narzucona rolę, Reakcja: jak mogę ci pomóc, żebyś znów miał pada do własnej historii?”
Metafory technologiczne
Postrzeganie siebie przez pryzmat hardware’u pozwala odsunąć poczucie winy za „awarię” – system po prostu czasem wymaga naprawy lub doładowania.
➢ „bateria 1 % /low power mode”, co znaczy – skrajne wyczerpanie emocjonalne, często psychosomatyczne. Reakcja: „czy twoja ładowarka jeszcze działa?’ Czy sen i odpoczynek dają ci energię, czy tylko podtrzymują system przy życiu?”
➢ „Blue screen”, co znaczy błąd krytyczny, nagłe odcięcie od emocji, paraliż decyzyjny pod wpływem stresu. Reakcja: Zróbmy twardy reset, co ciebie uspokaja, gdy system się zawiesza?”
➢ „Zły algorytm” co znaczy – czuję, że cokolwiek zrobię świat/szkoła i tak podsuwa mi negatywne scenariusze. Reakcja: „spróbuj określić nowe dane wejściowe”.
Metafory popkulturowe i Social Media
Te metafory dotykają bezpośrednio lęku przed oceną, potrzeby akceptacji oraz mechanizmów obronnych stosowanych w kontaktach z rówieśnikami.
➢ „mam filtr na twarzy” co znaczy udaję, że wszystko jest w porządku, ukrywam depresję i lęk. Reakcja: „Z kim czujesz się na tyle dobrze i bezpiecznie, żeby na chwilę zdjąć ten filtr?’
➢ „jestem w cieniu – Shadowban”, co znaczy jestem ignorowany przez rówieśników/ nauczycieli/dorosłych. Jak ty widzisz swój cień? Powiedz co jest twoim światłem? Czy mogę coś zrobić, żebyś znów był w słońcu?
Dlaczego metafora działa i usprawnia relacje z młodzieżą?
Metafora pozwala ominąć opór psychiczny ucznia i dotrzeć do emocji, których nie da się wyrazić wprost. Nasz mózg uwielbia obrazy, a metafora bezpiecznie dystansuje. Uczeń nie mówi o swoim lęku, ale o ciężkim kamieniu, który nosi. Jako nauczyciel możesz pomóc mu poczuć sprawczość – kamień przecież można wyjąć, zostawić, odłożyć.
O czym pamiętać w pracy z metaforą podczas rozmów z młodzieżą?
➢ Podążaj za uczniem – jeśli uczeń mówi, że czuje się, jak „rozładowana bateria”, nie poprawiaj go, że to brak motywacji. Zapytaj, „gdzie jest twoja ładowarka”?
➢ Nie oceniaj obrazów – w metaforze nie ma złych odpowiedzi. Każdy obraz jest prawdziwą informacją o stanie ucznia.
➢ Bądź modelem, sam używaj metafor. To buduje autentyczna relację
Praca z metaforą, to wyraz najwyższego szacunku dla podmiotowości ucznia. To zaproszenie do jego świata, na jego zasadach. Zamiast walczyć z młodzieżowym slangiem, potraktujmy go, jako barometr emocji. To jest właśnie pedagogika relacyjna. Relacja staje się obecnie najskuteczniejszą metodą wychowawczą i terapeutyczną.
Jak mawiała Rita Pierson „Dzieci nie uczą się od ludzi, których nie lubią” niech ten cytat mocno wybrzmi i pozwoli na zamianę suchych słów w obraz.
Drodzy Nauczyciele! Efekty mogą was zaskoczyć!
Chcesz poznać więcej technik do pracy w klasie? Zapraszamy do Poradni360!